वैदेशिक रोजगारीमा तालिम : सिकाइ परम्परागत, गर्नुपर्ने काम आधुनिक

नेपालबाट हरेक वर्ष ३ लाखभन्दा बढी पहिलो पटक वैदेशिक उत्पादनका लागि जान्नुहोस्। करिब २ हजार नेपाली श्रम स्वीकृतिर खाडी, मलेशिया, कोरिया, पाकिस्तान सहित देशका श्रम बजार पुग दैनिक ।

वैदेशिक उत्पादन नेपाली अर्थन्त्रको मुख्य आधार हो । रेट्यान्सले धानके देशमा लाखौं परिवारको जीवनयापन यही आम्दानीमा छ

तर, वैदेशिक विकासमा जाने श्रमिकले लिने सिपमूलक तालिम र सामूहिक कार्यस्थलबीचको असन्तुलन पुरानै र गहिरि समय गएको छ ।

नेपालबाट धेरै श्रमिक न्यून तलब र न्यून सेवा–सुविधामा काम गर्न बाध्य छन् । सामान्य भूत सिप र ​​केही भाषा जानेकै भरमा पूराका ती देशमा आधार, जहाँ उच्च प्रविधि, दक्ष जनशक्ति र कडा प्रतिस्पर्धा छ ।

अझै पनि सामान्य बजारमा नेपाली श्रमिकले स्थापना गर्न नसक्दा धेरैजसो श्रमिककै तरिकाले । आज 'अदक्ष श्रमिक घटाउने र सिपयुक्त श्रमिक समर्थने' नीति अघि सारे पनि व्यवहार तालिम र कामको प्रकृति बीचमा तालमेल नहीदा परिणाम हेर्ने हो भने थाहा छैन ।

तालिम र कार्यस्थलबीच 'कम्प्याटिबिलिटी' प्रश्न

कार्यक्रम, सामाजिक सुरक्षा आदेश श्रम प्रवक्ता पिता घिमिरेका अनुसार विभिन्न सरकारी गैरसरकारी तालिबान नियामक सिपमूलकिम प्रदान भइरहेका छन् ।

भैँसेपाटी स्थिति सिप विकास प्रतिष्ठान, सीटीईभीटी समावेश संस्था विभिन्नबाट खालका तालिम माथि उठेका छन् । तर, उनले स्वीकार गरे भने पूर्व सिकाइने सिप र ​​विदेशमा हुने कार्यस्थल, प्रविधि र भौतिक प्रयोगहरू बीचबीचमा अन्तर अन्तर छ ।

स्थापना कार्यक्रम प्रस्तुतिलाई प्रवर्द्धन गर्न विभिन्न तालिम प्रदान गर्दै आएको छ । वैदेशिक कार्यक्रममा जान श्रमिकलाई अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्ड अनुसार तालिम प्रदान गर्न पाठ्यक्रम निर्माण गर्न प्रक्रिया अघि बढेको छ।

'य सिक्ने सिप र ​​उता काम कार्यस्थलको प्रकृति नै भिन्न हुन्छ,' घिमिरेले भने, 'हाँको आवश्यकता, चाहिने सिपको क्षमता र यहाँको तालिम सधैं म्याक्कै म्याच हाँ सम्भव छ।'

उत्तरका अनुसार उत्तर तालिम दिन संस्थालाई गन्तव्य देशको श्रम बजारको माग, ट्रेन्ड रिताका आधारमा एक माध्यमबाट फर्काउन सकिन्छ । एनभीटी तालिम प्रदायक संस्था बीचमा समन्वय 'नियर टु कम्प्याटिबल' तालिम दिन प्रयास गरिरहेको उनको छ । तर, व्यवहारमा समस्या अझै उस्तै छ ।

उदाहरणका लागि खाडीभमा 'कन्ट्रोल्ड इन्स्टिच्युटमेन्ट' (ग्रिनहाउस, हड्डपोनिक्स) प्रचलित खुला खुला खेतीका तालिमले गुनासो छ । जुन देशमा जे बिकच्छ, त्यसैगरी सिप तात्पर्य हो, तर परिपाटी अहिले प्रान्तीय प्रदानगत शैलीबाट यथास्थिति छ ।

पूर्ण शतप्रतिशत मेल नखाए पनि ७०–० प्रतिशत सम्म मेल खाने तालिमले पनि श्रमिकलाई धेरै भागे उनको भानाइ छ ।

विज्ञ भन्छन्- देशलाई रेमिट्यान्स मात्रै मतबल छ

अग्रन विज्ञ रामेश्वर नेपाल वैदेशिक कार्यक्रम र रेरेमिट्यान्सले देशलाई धान सरकार श्रमिकको सिप र ​​श्रमिकको सुरक्षा सक्रिय न बताउँछन् ।

उनको बुझाइमा तालिम अवधि पनि तालिम सामग्री र प्रविधिसँग जोडिएको छ । नेपाली क्षेत्रको प्रयोग उपकरण र प्रविधि नेपालमै देख्न नपाउने काममा ठक्कर खान ।

अग्ला भवन निर्माणमा प्रयोग हुने स्क्याफोल्डिंग, सेफ्टी हाेस, स्वयम् नेपालका तालिम केन्द्रमा प्राय: प्रयोग गर्ने । कटुपय बाँडस र डोरी प्रयोग तालिमने

'हामीकहाँ उपलव्ध उपकरण प्रयोग गर्न सकिन्छ,' उनले भनेका छन्, 'उपकरण नै उपलब्ध छैन, 'मला उपलव्धताको प्रयोग गर्न सकिन्छ,'

उसको कूटनी श्रम प्रयोग गर्ने गन्तव्य देशका लागि आवश्यक छ । 'तिमीलाई चाहिएको मेसिन यहाँ पठाइदेऊ, हामी यहीँ सिकेर पनि उत्पादकत्व बढाउँदै कन्भिन्स गर्न पछाडी,' नेपालले । केरियाले आफ्नो एको मोडेल अन्य देशहरूमा पनि लागु गर्न उनको ध्यानाकर्षण छ ।

कोरियाले अन्तरराष्ट्रियस्तरको तालिम दिनब निर्माणमा सहयोग विरोध विरोध छ । लेखनका अनुसार सोही प्रक्रिया अघि बढेको छ । संगठित साउदी अरबले अत्याधुनिक प्रविधिको केन्द्र निर्माणका लागि सहयोग जुटाएको छ ।

सिपमूलक तालिम अभाबले कार्यस्थल उच्च दुर्घटना, मेसिन बिग्रिएर दुर्घटना, गालीऔज र शारीरिक हिंसा सम्मिलित श्रम विरोध छ। स्किल नहुदा हातखुट्टा काटिने, जन जोखिम बढाइन्छ । तालिमलाई श्रमिक सुरक्षा जोडेर हेर् पत्ता अगाडि अगाडि जोड्नुहोस् ।

वैदेशिक प्रचार बोर्ड सचिवालय तथ्यांक अनुसार गत आर्थिक वर्ष वैदेशिक कार्यक्रममा गएका १ हजार ५ सय १७ स्वतन्त्र मृत्यु भएको थियो । जुन स्वीकृतिका लागि गएका र आर्थिक सहायता प्राप्तकाको मात्र श्रम तथ्यांक हो । सङ्घ ६ सय २० जनता तथा अंगभंग थिए ।

तालिम 'कर्मकाण्डी'

कार्यक्रम विज्ञ डा. मिना पौडेल अहिलेको तालिम प्रणालीलाई कर्मकाण्डीको संज्ञासितिन् । बलने सर्वाधिक तालिम 'कर्मकाण्डी' र 'टिकिंग द बक्स' मा अर्को कुरा बताइन्।

'तालिमको प्रमाणपत्र चाहियो, त्यसैका लागि तालिम लिइन्छ,' उनले भनिन्, 'तर, तालिम गन्तव्य देशको कामका लागि फिट छ कि छैन प्रश्न उठ्न सक्छ।'

अन्तर्राष्ट्रिय बजार तरल र परिवर्तनशील श्रमशील र देशमा प्रदान तालिम पुरानै शैली तथा प्रविधिविहीन फेरि उनको भनाइ छ ।

कुन देशमा कुन उद्योग फस्टाउन, नेपाल टेलिभिजनको कुरा बदलिने भनी पनि तालिम केन्द्र उन्मुक्तिगत पाठ्यक्रममै अड्कलाई बताइयो।

यो प्रत्यक्ष असर श्रमिक शीर्ष। काम गर्न नजान्दा कम ज्याला, शो, गालीगलौज र हिंसा सम्मिलित घटनाहरू। विशेषगरी महिला श्रमिक हकमा समस्या झन्झन् उनको भनाइ छ ।

बजार पुरुषकेन्द्रित परिवार श्रमिक महिलालाई बताउन, एक सिप विदेश मेल नखाने, एक काम लागेर अर्को काम लगाइने, सांस्कृतिक र भिन्नता भिन्नता आत्मनिर्णयले आत्मसमर्पण गरे।

'यहाँ भात पकाउन सिकाइन्छ, त्यहाँ गए स्याविच बनाउ यो,' पौडेले उदाहरण दि निर्दिष्टन् । खाना, संस्कृति, कार्यशैली सबै श्रमिक मानसिक रूपमा भिन्नता पनि तयार छ ।

राजनीति 'निड बेस' तालिम र अवसर

केवल विज्ञले तालिम गन्तव्य देशको वास्तविक आवश्यकता र समीक्षामा आधारित हुकुम जानकारी जोड्नुहोस्। तर, श्रमको गहिरो अध्ययन नगर तालिम डिजाइन चलन छ । डा. पौडेलका अनुसार कुन देशमापर बाबु सिप चाहिन्छ भन्ने तथ्य अध्ययनविना तालिम दिनु समस्याको जड हो ।

नेपालले सिप विकास स्थापना गर्ने संस्थाले वर्षमा २–३ हजारभन्दा बढी तालिम दिन नपुगेको उल्लेख छ ।

'जबकि दैनिक १–२ हजार नयाँ श्रमिक देश बाहिर, जस्तै तालिममा कट भर पर्न पछाडि ?,' हे भन्छन् । संख्यामा पर्याप्त र प्राथमिकता छ सुझाव छ ।

सबै १ सय सय १० भन्दा बढी गन्तव्य देशलाई एक पटक पटक समत्न नसकिने चिन्हले ६–७ श्रम गन्तव्य प्रमुख तालिम केन्द्रित उनको सुझाव छ ।

वैदेशिक रोजगारीमा जाने श्रमिक लेखन सिपमूल तालिममा सहभागी हुन सहमत छैन । हालमा सर्वाधिक तालिम कार्यक्रम कार्यक्रम केन्द्रित छन् । आजको वैदेशिक उत्पादनका लागि आवश्यक पाठ्यक्रम, मापदण्ड र पूर्वाधार निर्माण चरणमा बल्ल लगको छ ।

अग्रेशकुमार राष्ट्रिय स्तरको व्यावसायिक प्रशिक्षण प्रतिष्ठानका कार्यकारी निर्देशक रम बखतीले वैदेशिक विकासमा जाने श्रमिकका लागि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको पाठ्यक्रम तयार गर्ने काम भइरहेको छ ।

वैदेशिक विकासमा जान चाहने श्रमिकका लागि अहिले वैदेशिक विकास बोर्डको सचिवालय निर्देशित तालिम तथा 'सामी' परियोजनाले विकास गर्न सुरु गर्न सकिन्छ। तर, यथोचित कार्यक्रमलाई स्वीकार गर्न अब नयाँ नियमावलीको अधीनमार तालिबानी अभियान सुरु गर्नका लागि उनको भनाइ छ ।

स्विस सरकारको सहयोगमा वैदेशिक विकासका लागि आवश्यक पाठ्यक्रम विकास प्रक्रिया अन्तिम चरणमा छ । यो पुस पूर्वाधार 'ट्रेन द ट्रेनर' कार्यक्रम अघि बढाइ तालिमने र माघ देखे वैदेशिक कार्यक्रम तालिम औपचारिक रूपमा तयारी सुरु गर्नुहोस् ।

अन्तर्राष्ट्रियस्तरको तालिम प्रदान गर्न पूर्वाधार प्राप्त गर्न सक्छु । धेरै सरकारी निजी तालिम संस्था अन्तर्राष्ट्रिय श्रम बजार माग हाइटेक ल्याब र आधुनिक सुविधा उपलब्ध छन्।

कोरियाली सरकार प्रक्रिया अगाडि बढाइयो अटोमोबाइल, प्लम्बिंग, इलेक्ट्रीकल र वेल्डिंग गरि चार टेक ल्याब स्थापना गर्नु अघि बढाइएको बखतीलाई भनाइ छ ।

अग्रलेखले तथा वैदेशिक श्रमकार्यका लागि आवश्यक तालिम मापदण्ड अवकाशाछुट्टै बन्ने छ । रिपोर्टका अनुसार सिकाइने परम्परागत रूपमा सिप विदेशी श्रम बजारमा पर्याप्त मात्रामा उल्लिखित अन्तर्राष्ट्रिय तालिका संस्था विकास अपरिहार्य छ।

यो समाचार अनलाइन खबरबाट हाम्रो लागि हौं